Wie is Yannick Griep, de frauderende hoofddocent psychologie die op staande voet werd ontslagen? Collega's schetsen een beeld van een markante, ambitieuze onderzoeker. Maar ook iemand met een botte, onbetrouwbare kant.

“Dit is waarom iedereen spullen van kantoor steelt – inclusief jijzelf”. Deze titel heeft een artikel dat psycholoog Yannick Griep schreef voor de populair-wetenschappelijke website The Conversation, in 2018. Zeven jaar later werd de universitair hoofddocent Arbeids- en Organisatiepsychologie ontslagen omdat hij zélf van zijn werk leek te stelen.

Een oplettende Radboudmedewerker die declaraties verwerkt, zag dat een factuur voor proefpersoonvergoedingen die Griep opvoerde – à 2500 euro – deels een ander lettertype bevatte. Griep had de factuur gemanipuleerd, bleek bij nader onderzoek, en hij werd eind 2024 op staande voet ontslagen. Hij vocht het ontslag juridisch aan, wat uitmondde in een schikking (een vaststellingsovereenkomst) met de Radboud Universiteit.

‘Niemand zag zijn vertrek aankomen, hijzelf volgens mij ook niet’

Zijn vertrek sloeg in als een bom op de afdeling. Een oud-collega: ‘Niemand zag het aankomen, hijzelf volgens mij ook niet.’ Wat niet hielp, is dat er geen toelichting van leidinggevenden kwam over de achterliggende reden. Daardoor was het lang onduidelijk wat het ontslag betekende voor zijn academische activiteiten. Pas een jaar later volgde een presentatie voor een beperkte groep directe collega’s waarin de gemanipuleerde factuur getoond werd, als nadere uitleg.

Die nepfactuur was voor sommigen aanleiding om de betrouwbaarheid van Grieps wetenschappelijke werk nader te controleren. Al snel kwamen zij erachter dat een recente studie problemen bevatte: ongeveer de helft van de datapunten bleek meermaals voor te komen, en was waarschijnlijk afkomstig uit een masterscriptie die over een heel ander onderzoek ging. Ze dienden een klacht in bij de Nijmeegse Commissie Wetenschappelijke Integriteit (CWI), die op 16 maart definitief gegrond werd verklaard.

Het wetenschappelijke artikel werd de maand erop teruggetrokken, met een verwijzing naar het integriteitsonderzoek. De universiteit kondigde aan ook een onderzoek in te stellen naar andere artikelen die Griep onder Nijmeegse vlag publiceerde. Dat onderzoek loopt nog.

Second opinion

Griep ging eind maart, nadat de zaak al naar buiten was gekomen, tevergeefs in beroep tegen het CWI-oordeel, bij het Landelijk Orgaan Wetenschappelijke Integriteit (LOWI). Het LOWI is een landelijk, onafhankelijk instituut waar beklaagden van universitaire integriteitsonderzoeken een second opinion kunnen aanvragen.

Griep deed dit pas een maand na het verlopen van de beroepstermijn; het LOWI verklaarde zijn beroep daarop niet-ontvankelijk. Naar eigen zeggen was Griep “in die periode mentaal niet in staat om zijn mailbox en administratie op een goede manier bij te houden”, zo staat in een geanonimiseerd verslag op de LOWI-website.

Inmiddels is Griep ook weg als hoofdredacteur bij vakblad Group and Organization Management; hij werkt momenteel als adviseur bij een bureau in de zorg. De status van een bijzondere leerstoel die hij in Potchefstroom (Zuid-Afrika) bekleedt, is onduidelijk. Omdat dit een “interne aangelegenheid” is, zegt de betrokken North-West University geen commentaar te kunnen geven. Op 1 juni gebruikt hij deze affiliatie nog online.

De ontwikkelingen rond Griep roepen de vraag op wie hij precies is als onderzoeker en begeleider, en wat tot deze dramatische situatie kon leiden. Op basis van interviews en emailcontact met vijftien mensen om hem heen, plus geschreven bronnen, rijst een beeld op van een markante, ambitieuze psycholoog die ‘weet hoe hij het wetenschappelijke spel moet spelen’, zoals een bron het verwoordt. Maar ook een man met twee gezichten die geregeld niet transparant te werk gaat. De meeste geïnterviewden willen anoniem blijven (zie kader Verantwoording).

Rijzende ster

Tot aan zijn plotselinge ontslag leek Griep een rijzende ster in zijn vakgebied. Hij heeft ongeveer honderd wetenschappelijke publicaties, die samen meer dan 1500 keer geciteerd zijn. Zijn h-index, een maat voor productiviteit en dus academische status en invloed, is 22. Zijn wetenschappelijke prestaties komen daarbij in de buurt van sommige hoogleraren op zijn afdeling binnen het Behavioural Science Institute (BSI). En dat terwijl hij op het moment van zijn ontslag nog geen tien jaar gepromoveerd is.

Dat promotieonderzoek deed hij in zijn geboorteland België, aan de Vrije Universiteit Brussel, mede onder de vleugels van psycholoog Tim Vantilborgh, met wie hij lang samenwerkte. Na zijn proefschriftverdediging krijgt hij een tenure-trackpositie (een soort vaste baan onder voorwaarden) aan de Universiteit van Calgary. In 2019 wordt hij universitair docent in Nijmegen. Daarnaast verleent de North-West University in het Zuid-Afrikaanse Potchefstroom hem een bijzonder hoogleraarschap.

Zijn studies halen nu en dan ook het nieuws

Veel van Grieps werk omvat onderzoek naar goed en slecht werkgeverschap, en hoe dat uitpakt voor de motivatie en loyaliteit van werknemers. Het ‘psychologisch contract’, in vakjargon. In een van zijn meest geciteerde publicaties, geschreven samen met Vantilborgh, ontdekte hij bijvoorbeeld dat werknemers contraproductief gedrag vertonen – denk aan slechter samenwerken – als hun werkgever tegenvalt.

Het zijn soms aansprekende studies, die zo nu en dan ook het nieuws halen. “‘Bokito-manager’ blijkt verliespost voor werkgever: personeel haakt mentaal af”, kopt het Algemeen Dagblad vorig jaar, naar aanleiding van zijn nu teruggetrokken wetenschappelijke publicatie. Het Canadese CBC News schrijft in 2017, wanneer Griep in Calgary werkt: “Nieuwe studie suggereert dat ouderen minder snel dement worden als ze veel vrijwilligerswerk doen”.

In een interview met een andere site vertelt Griep hoe hij gemotiveerd werd door de ervaring met zijn grootvader, die zijn laatste twee levensjaren leed aan dementie. “Ik voelde me machteloos.”

Ook presenteert hij zijn bevindingen aan beleidsmakers, zoals in een online webinar met de achteraf wrange titel “Begrijpen waarom heiligen zondaars worden”.

Sympathiek en hulpvaardig

Griep is intelligent, schrijft gemakkelijk, en maakt snel contact, zeggen mensen zonder uitzondering. Hij is een netwerker. ‘Hij kan heel sympathiek en hulpvaardig zijn’, verklaren bijvoorbeeld zijn voormalige begeleider Vantilborgh en Nijmeegse oud-collega’s van Griep. Mede dankzij die kwaliteiten doet hij tijdens zijn promotietijd ook al flink wat buitenlandervaring op, in labs in Stockholm, Toronto, Miami en Pittsburgh.

Vantilborgh: ‘Het verbaasde me niet dat hij een positie in Calgary aangeboden kreeg.’ En ook vanwege zijn expertise met gespecialiseerde statistische analyses zoals structural equation modeling zoeken veel mensen de samenwerking met hem op.

Vooral jonge onderzoekers lopen met hem weg. “Zijn sturing en mentorschap zijn van onschatbare waarde geweest voor mijn ontwikkeling als psychologiestudent”, schrijft bijvoorbeeld een oud-promovendus in Canada over hem in zijn proefschrift. Een Nijmeegse psycholoog die in 2023 promoveert bij het BSI noemt Griep in zijn proefschriftdankwoord een grote inspiratiebron. “Als jij het kunt maken in de wetenschap, dan is er nog hoop voor mij. Je ziet er trouwens ook erg goed uit”, schrijft hij grappend.

In Nijmegen verzamelt Griep een klein groepje jonge onderzoekers om hem heen, onder wie hij mateloos populair is. ‘Een groep binnen de groep’ vormen ze, zegt een oud-promovenda van Griep die later van begeleider wisselde omdat ze met hem in conflict raakte. Het groepje ziet elkaar ook veel buiten het werk, zoals in de kroeg.

Zelfgenoegzaam

Maar Griep heeft ook een andere kant, vertellen mensen om hem heen. Hij kan zelfgenoegzaam en ronduit bot zijn. Zo noemt Griep zichzelf een ‘managementtovenaar’ en schrijft in 2024 in een auteursbiografie over zichzelf: “Hoe zal ik het meeslepende verhaal beginnen van dr. Griep, de onbetwiste goeroe van de academische managementwereld? Geboren met een spreadsheet in de ene hand en een strategisch plan in de andere, kwam dr. Griep al ter wereld met een doctoraat in De Baas Spelen.”

Op een profielfoto op zijn voormalige persoonlijke pagina op de Radboud-site zit hij op een troon, gekleed in een koningsmantel. Ook zijn soms opvallende kledingstijl – denk brokaatgilet of cardigan en robuuste vierkante of ronde bril – geven hem een excentriek imago. ‘Dat had ook wel iets verfrissends’, vindt een collega. ‘Binnen de Arbeids- en organisatiepsychologie lopen ook mensen strak in pak rond.’

Als collega is hij niet bij iedereen even populair. Hij is veel op pad en weinig betrokken bij zijn onderwijs, vindt een oud-collega. ‘Dat is niet het voorbeeld dat ik zelf wil geven als docent en begeleider.’ Op zeker moment gaat Griep op ‘werkvakantie’ naar onder meer Amerika; collega’s vragen zich af of dat wel helemaal volgens de regels is.

Een van de mensen die met hem meegaat is een promovenda van de afdeling. Met haar heeft hij op zeker moment een relatie gekregen. Die meldden de twee netjes bij het afdelingshoofd, bevestigen meerdere bronnen, zoals de universitaire gedragscode voorschrijft.

Een formele begeleidingsrol heeft Griep niet in haar promotietraject, maar ze publiceert wel meerdere artikelen met hem. Een ervan is het teruggetrokken artikel in het Journal of Business Research. Na het integriteitsonderzoek hiernaar werd haar promotie begin dit kalenderjaar uitgesteld, omdat ze voor haar proefschrift ten minste één dataset van Griep gebruikte.

‘Hij kwam geregeld niet opdagen bij onze afspraken, zonder afmelding’

De jonge vrouw deelde een werkkamer onder anderen met twee vrouwelijke promovendi van wie Griep wél de formele dagelijks begeleider is. Een van hen raakte in conflict met Griep, en licht dit desgevraagd aan Vox toe: ‘Ik was nooit erg onder de indruk van zijn begrip van statistiek, vanwege mijn eigen statistische expertise. Ik had het idee dat hij het lastig vond dat ik niet tegen hem opkeek.’

Hun samenwerking verliep steeds stroever, vertelt ze. ‘Hij kwam geregeld niet meer opdagen bij onze afspraken, zonder afmelding.’ Soms beweerde hij ook feedback te hebben gestuurd, maar die verscheen niet in haar mailbox. En het commentaar dat wel kwam, was geregeld neerbuigend van toon, vond ze. ‘”Dit artikel slaat nergens op”, zei hij bijvoorbeeld een keer.’ Vox zag deze reacties in. ‘Ook mijn promotor zei dat ze deze andere kant van hem nog niet kende.’

De promovenda viel naar eigen zeggen buiten Grieps ‘groep binnen de groep’, in tegenstelling tot de eerdergenoemde twee andere promovendi op haar werkkamer. Daardoor vond ze weinig gehoor voor de dingen waar ze tegenaan liep.

BSI-onderzoeker Fred Hasselman bevestigt de gang van zaken. De universitair hoofddocent nam halverwege het project de begeleiding van de promovenda over, omdat de samenwerking met Griep onhoudbaar was geworden. ‘Ik schrok van het commentaar dat hij gaf op haar manuscripten. Zijn opmerkingen over data-analyse waren ook niet fair, en niet van toepassing op de modellen die wij gebruikten.’

Een andere collega zegt dat hij Grieps houding richting promovendi ‘niet oké’ vond. ‘Hij is dikke vrienden met zijn ene promovenda, ronduit bot naar zijn andere, en begint daarnaast een relatie met hun kamergenoot.’

Vraagtekens

Eerdere collega’s plaatsten al langer vraagtekens bij Grieps wetenschappelijke integriteit. Tijdens zijn doctoraatsonderzoek leek alles nog normaal, zegt zijn toenmalige begeleider Vantilborgh. ‘Maar toen was er veel toezicht op zijn dataverzameling en analyses.’

De zorgen beginnen na zijn promotietijd, toen de psycholoog in Calgary werkte en zijn samenwerking met Vantilborgh voortzette. Ze wilden onder meer samen een promovendus gaan begeleiden; Griep nam vaak de dataverzameling voor zijn rekening.

‘Op een gegeven moment gaf een van de analyses onwaarschijnlijke uitkomsten’, licht Vantilborgh toe. ‘Toen ik hem de data vroeg om te kijken wat er misging, gaf hij die steeds niet. Ook niet toen we daar meermaals druk op zetten.’ Telkens kwam Griep met een ander excuus: hij was er niet aan toegekomen, of zijn computer was gecrasht. Ook was er een incident vanwege een vragenlijstonderzoek waarvoor Griep deelnemers aan een eerdere studie opnieuw had benaderd. Dat was in strijd met de afspraken met de nonprofitorganisatie die hem in contact had gebracht met de proefpersonen, zegt Vantilborgh. ‘Hij zei dat hij die afspraak “over het hoofd had gezien”.’

‘Het raakte mij ook persoonlijk, want ik had lang een goede band met hem’

De geheimzinnigheid rond zijn omgang met data, apparatuur en ethiek zorgde ervoor dat Vantilborgh en zijn collega’s het vertrouwen in Griep verloren. Via een mail waarin ze al hun zorgen puntsgewijs uiteenzetten, zegden ze formeel de samenwerking met hem op. Ze kregen nooit een reactie. ‘Het raakte mij ook persoonlijk, want ik had lang een goede band met hem. Je bent toch niet wie ik dacht dat je was, schoot door mijn hoofd.’

Het is een ervaring die verschillende Nijmeegse oud-collega’s delen. ‘Ik kon die twee kanten van hem moeilijk met elkaar rijmen’, zegt een van hen. Een formeel integriteitsonderzoek is nooit in gang gezet in België, omdat er geen harde bewijzen van fraude lagen.

Vertrek uit Canada

Ook op de Universiteit van Calgary zou Grieps omgang met data tot problemen hebben geleid. Dusdanig zelfs, dat hij met een geheimhoudingsovereenkomst (een zogenoemd non-disclosure agreement) moest vertrekken. Bij navraag door Vox verklaart Grieps toenmalige afdelingshoofd niets hierover te mogen zeggen. Ook de juridische afdeling laat weten geen uitspraken over deze kwestie te kunnen doen. Een anonieme Canadese oud-collega van Griep zegt over Grieps kennelijk zorgwekkende manier van werken: ‘Het is tijd dat mensen dit te weten komen, zodat hij hier niet mee door kan gaan.’

Van de wetenschappers die veel met Griep publiceerden, wilde alleen Vantilborgh inhoudelijk reageren op de ontwikkelingen en de persoon Griep. Onderzoeker Johannes Kraak (Kedge Business School, Bordeaux), co-auteur van onder meer het teruggetrokken artikel, mailt: “Ik wil liever niet ingaan op persoonlijke zaken en meningen.”

In een eerdere reactie benadrukte hij al dat hij niet meer met Griep samenwerkt sinds de fraudezaak. Afgelopen april kwam nog wel een gezamenlijk boekhoofdstuk uit, maar dat was al eerder geschreven, aldus Kraak.

Een onderzoekster van de Universiteit van Toronto, met wie Griep eerder een Canadese onderzoekssubsidie van omgerekend 120.000 euro binnenhaalde, bericht dat ze niet betrokken was bij de teruggetrokken publicatie. “Daarom heb ik niets bij te dragen.”

De twee promovendi uit zijn Nijmeegse ‘groep binnen een groep’ lieten rond de eerste berichtgeving in Vox al weten niet meer te willen zeggen dan dat ze niets van doen hadden met de datafraude uit het teruggetrokken artikel waarvan zij beiden coauteur zijn. Een van hen, Grieps partner, sprak in haar proefschrift (dat ze nu pas op een later moment kan verdedigen) in lovende en liefdevolle woorden over hem. Dat was na zijn ontslag op staande voet en rond de afronding van het Nijmeegse integriteitsonderzoek.

Griep zelf heeft alle fraude-aantijgingen altijd ontkend, maar nam wel de volle verantwoordelijkheid voor de dataverzameling en -analyse in zijn teruggetrokken artikel. De dubbelingen in de data waren een technische fout, verklaarde Griep aan de Commissie Wetenschappelijke Integriteit. Tegenover het LOWI benadrukte hij: “Ik heb nooit, maar dan ook echt nooit, data gefabriceerd of gemanipuleerd, en ik zou dit ook nooit doen.”

En in een auteursbiografie in een redactioneel commentaar in ‘zijn’ vakblad Group & Organization Management schreef Griep afgelopen februari – toen het integriteitsonderzoek zijn einde naderde – dat zijn werk “open data (zoals het delen van gegevens, red.) en reproduceerbare methodes benadrukt”.  Maar ook dat hij uit een werkomgeving komt waar “methodische grondigheid behandeld werd als een optionele esthetische keuze”, waar “ongemakkelijke data stilletjes kon verdwijnen”, en waar “productiviteit meer beloond wordt dan correctheid”. Inmiddels lijken die kwalificaties ook op hemzelf te slaan.