Mogelijk is de fraude van de ontslagen hoofddocent psychologie mede een gevolg van de coronacrisis. Dat zegt decaan van de sociale faculteit Evelyn Kroesbergen, die voor het eerst op de casus reageert. ‘Vroeger werden mensen bij een vermoeden van fraude vaak afgekocht.’

Het moment dat ze Yannick Griep moest ontslaan, noemt Evelyn Kroesbergen in een gesprek met Vox een van de moeilijkste momenten in haar vier jaar als decaan. In 2024 werd de universitaire hoofddocent op staande voet ontslagen wegens fraude met facturen.

Dat bleek echter nog maar het topje van de ijsberg. Uit onderzoek van de Commissie Wetenschappelijke Integriteit bleek later namelijk dat Griep ook data had gefabriceerd of gemanipuleerd bij ten minste één artikel. Het desbetreffende artikel is op verzoek van de schrijvers inmiddels teruggetrokken, evenals zeven andere artikelen waar zijn naam bij staat. En volgens een van zijn co-auteurs heeft Griep een peer-reviewproces in scène gezet om een artikel gepubliceerd te krijgen in een vakblad waar hij zelf hoofdredacteur van was.

Ernstige signalen

Een onderzoek van de Radboud Universiteit naar andere publicaties van Griep, en naar een proefschrift van een promovenda waarvoor hij data heeft aangeleverd, loopt nog. In een interview naar aanleiding van haar herbenoeming als decaan reageert Kroesbergen voor het eerst op de zaak.

Uit onderzoek van Vox bleek dat er aan universiteiten in Canada en Brussel al ernstige signalen waren over Yannick Griep. Desondanks kwam hij na die dienstverbanden aan de Radboud Universiteit terecht. Wat is daar fout gegaan?

‘Ik weet het niet. Wij wisten niet dat er iets speelde. Hij heeft referenties opgegeven, die zijn gebeld, maar als je niks geks verwacht, ga je ook niet heel veel mensen bellen. Wie er precies gebeld is, weet ik overigens niet. Hij was een universitair docent, die wordt echt op afdelingsniveau aangenomen.’

Neemt u de Canadezen en de Belgen iets kwalijk wat dat betreft?

‘Kijk, in mijn ideale wereld doen we hier niet geheimzinnig over. Vroeger werden mensen bij een vermoeden van fraude of ander ongewenst gedrag in Nederland ook vaak afgekocht en ontslagen met een geheimhoudingsclausule. Tegenwoordig doen we dat anders: we starten een onderzoek, zodat de fraude ook echt boven kan komen. Dat neem ik de hele academische wereld misschien een beetje kwalijk, dat daar te gemakkelijk mee om werd gegaan. Verder ben ik geen voorstander van geheimhoudingsclausules.’

Is het aannamebeleid van uw faculteit inmiddels veranderd?

‘Zeker. Sowieso is onze hele procedure inmiddels verder geprofessionaliseerd, ook omdat we bias willen verminderen. Onze HR-medewerkers zijn inmiddels ook getraind om dit soort dingen te checken.’

Diederik Stapel was ook een psycholoog. Is het een fraudegevoeliger vakgebied? Bijvoorbeeld omdat er veel met vragenlijsten wordt gewerkt, en het onderzoek lastiger te reproduceren is?

‘Als je kwaad wil, kun je in elk vakgebied fraude plegen. Als je met proefdieren werkt, kun je ook de getalletjes veranderen.’

Maar met deeltjes is dat al lastiger…

‘Ik denk inderdaad dat het fraudegevoeliger is dan een deeltjesexperiment waar ook nog andere onderzoekers bij zitten. Maar na de affaire-Stapel is in de sociale psychologie wel een en ander veranderd. Zo wordt vaker met meerdere onderzoekers samengewerkt, wordt van tevoren vastgelegd welke methode wordt toegepast en moeten de data op een plek worden opgeslagen waar anderen het kunnen controleren. Zo zijn er binnen de hele sociale wetenschappen allerlei mechanismen ingebouwd. Maar in dit geval speelt de coronaperiode ook een rol, denk ik.’

Op welke manier dan? Gaf corona meer ruimte aan de onderzoeker om te frauderen?

‘Ja, dan ga je meer online doen en in je eentje. Kijk, laat ik het zo zeggen: deze persoon heeft die controlemechanismen wel heel bewust omzeild. Daar heeft het in elk geval veel van weg. En geen enkel werkbaar systeem is veilig genoeg om dat tegen te houden.’

‘Ik ben iemand die mensen ook een tweede, derde of vierde kans wil geven’

Het was een medewerker die een foto van zichzelf op de universiteitssite plaatste met een mantel en een kroon. Die bij zijn artikelen behoorlijk eigenzinnige biografieën schreef. Zijn er tijdens zijn dienstverband nooit alarmbellen afgegaan?

‘In sommige vakgebieden is dat ook niet ongebruikelijk. Maar ik heb daar achteraf ook naar gevraagd. En dan hoor je: ja, in ons vakgebied gebeurt dat wel meer en wordt het gezien als een teken van creativiteit.’

Een cv met allemaal hele korte aanstellingen aan verschillende buitenlandse universiteiten was ook niet verdacht?

‘Voor iemand die graag zo snel mogelijk hoogleraar wil worden en buitenlandervaring op kan doen, is dat niet heel ongebruikelijk.’

Voelt u met hem mee, in alle publiciteit die op zijn fraudezaak volgde?

‘Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat hij willens en wetens fraude heeft gepleegd. Misschien is dat onder druk gebeurd. We zijn hier een sociale faculteit: wat een individu doet, is nooit alleen maar dat individu, er zit een hele context omheen. Maar als je dan vraagt, hoe raakt het je persoonlijk of hoe leef je met iemand mee? Dan voelt het hier wel iets anders. Het moment dat ik hem heb moeten ontslaan is echt een van de moeilijkste momenten uit mijn hele vier jaar als decaan geweest. Ik ben iemand die mensen ook een tweede, derde of vierde kans wil geven omdat ik ook echt geloof dat elk mens goede dingen in zich heeft. Maar toen ging het om een facturenkwestie. Op dat moment hadden we natuurlijk nog veel minder informatie dan nu en toch moest er een beslissing genomen worden.’

Er zijn nu twee zaken die lopen bij het CWI, één naar de andere artikelen van Griep, één naar het proefschrift van een promovenda waarvoor hij data aangeleverd heeft. Kunt u iets zeggen over de timing van die onderzoeken?

‘Ik wacht met smart. Ik hoop dat we heel snel iets weten, maar ik weet het echt niet.’